Khi các nhà kinh tế học bị cách ly

KHI CÁC NHÀ KINH TẾ HỌC BỊ CÁCH LY

Jean-François Ponsot[1]

Nhà kinh tế John Maynard Keynes ngồi giữa nhà toán học Bertrand Russel và nhà văn Lytton Strachey, đã lí thuyết hoá nguyên lí bất trắc triệt để. National Portrait Gallery

Các nhà kinh tế học một lần nữa bị dồn vào chân tường. Năm 2008, cuộc khủng hoảng tài chánh trên toàn thế giới đã bắt họ phải suy nghĩ lại về sự lặp lại của các cuộc khủng hoảng kinh tế trong lịch sử. Nhà kinh tế học Paul Krugman, giáo sư kinh tế ở MIT được “giải thưởng Nobel” đã tự hỏi: ”Vì sao các cuộc khủng hoảng lại trở lại với một khoảng cách đều đặn, hủy hoại sự thành công của những năm thịnh vượng, giống như dịch cúm theo mùa hay đúng hơn như là bệnh dịch tả hay bệnh dịch hạch?”.

Nếu câu hỏi này đồng vọng với thời sự, nó có vẻ hơi bị lỗi thời. Trước hết, với cuộc khủng hoảng gắn với Covid-19, là sự trừng phạt kép: ta vừa có khủng hoảng kinh tế và đại dịch trọng đại! Dịch tả và dịch hạch! Sau nữa là những bài học từ cuộc khủng hoảng kinh tế năm 2008 đã không được rút ra. Bất chấp các diễn ngôn kêu gọi (sự ra đời của) một thế giới mới, không có bất cứ sự chuyển hướng nào đã khởi xướng sự hướng tới một mô hình kinh tế mới vứt bỏ (thoát khỏi) một chế độ tăng trưởng phát sinh những bất bình đẳng và sự bóc lột con người, với những hậu quả tàn phá đối với sự sống còn của hành tinh.

Sự phong tỏa ít nhất cũng có một lợi ích, đó là khiến chúng ta một lần nữa phải xét lại những cuộc khủng hoảng kinh tế. Nó buộc chúng ta phải “tự sáng tạo lại”, để lấy lại từ ngữ của lời tuyên bố của tổng thống Emmanuel Macron trong bài phát biểu được truyền hình ngày 13 tháng tư năm 2020. Tiếp tục đọc

Ngày Độc lập Hoa Kỳ – nhìn từ phía khác

NGÀY ĐỘC LẬP HOA KỲ NHÌN TỪ PHÍA KHÁC

Nguyễn Xuân Xanh

Tặng M.N.

Ngày 5 tháng 7, 1852, đúng 165 năm trước, trong lễ kỷ niệm sự ra đời của Bản Tuyên Ngôn Độc lập tại Rochester, New York, với những nguyên tắc bất tử: “Tất cả mọi người sinh ra được bình đẳng, rằng họ được phú cho, bởi Đấng tạo hóa của họ, một số quyền nhất định không thể chuyển nhượng được, rằng trong những quyền đó có quyền sống, quyền tự do và quyền theo đuổi hạnh phúc”, nhà đấu tranh dân quyền cho người da đen, Frederick Douglass, đã đọc một bài diễn văn nảy lửa, hùng hồn và rất cảm động, có lẽ nổi tiếng nhất của ông, và được lưu truyền trong sách sử Mỹ. Douglass đã chĩa “thanh sắt đỏ” của sự luận tội vào lương tâm của quốc gia.

Ông là một người nô lệ, rồi trốn thoát để trở thành một nhà hùng biện và đấu tranh cho quyền lợi người da đen. Ông sinh ra vào thời nô lệ khi mà việc đọc và viết đối với nô lệ là bất hợp pháp. Ai bị bắt gặp có thể bị trừng phạt nặng nề, hay bị tử hình. Các chủ nô nghĩ rằng, nếu nô lệ học, họ có thể nổi loạn và chống lại.

Đối với Douglass, và tất cả những người Mỹ da đen, ngày Bốn tháng Bảy không phải là ngày kỷ niệm để hoan hỉ về quyền và tự do đã được nền dân chủ thừa nhận. Đó là ngày xấu hổ nhất cho những người đã phản bội những trách nhiệm đạo lý cơ bản nhất đối với người đồng hương. “Những gì bất nhân không thể thiêng liêng được” như ông viết.

Frederick Douglass (1818-1895) Tiếp tục đọc

Thế giới “sau” đại dịch: Giữ gì? Vứt gì? Thấy gì?

Tuần báo L’Obs phỏng vấn nhà triết học Bruno Latour.

Hồ sơ – Tranh luận báo L’OBS

THẾ GIỚI “SAU”

GIỮ GÌ? VỨT GÌ? THẤY GÌ?

Của thế giới trước, chúng ta vứt bỏ gì? giữ lại gì? Chúng ta tạo được cái gì mới. Để tư duy “thế giới sau”, nhà triết học Bruno Latour đã thiết kế một bảng câu hỏi gồm ba điểm mà báo L’Obs (người quan sát) quyết định gửi đến hai mươi lăm nhân vật thuộc mọi chân trời, từ Nicolas Hulot lãnh đạo “Đảng Xanh” đến bà thủ tướng Iceland Katrín Jakobsdóttir, thông qua nhà văn Nicolas Mathieu giải thưởng Goncourt, nhà kinh tế Thomas Piketty, bà Isabelle Kocher cựu giám đốc tổng công ty năng lượng Engie, bà Valérie Pécresse, chủ tịch miền Ile-de-France. Một định hướng nổi bật từ những câu trả lời: loại bỏ các hoạt động phá hoại môi trường, phá hoại sự cố kết xã hội. Tăng cường Nhà nước phúc lợi và những giao thương gần kề. Nghĩ ra các tiêu chuẩn kinh tế và kế toán khác, sử dụng tốt công nghệ kỹ thuật số. Thiết lập những quan hệ mới với Trung Quốc. Tiếp tục đọc

Hãy hình dung những cử chỉ rào cản chống lại sự trở về với nền sản xuất trước khủng hoảng

HÃY HÌNH DUNG NHỮNG CỬ CHỈ RÀO CẢN CHỐNG LẠI SỰ TRỞ VỀ VỚI NỀN SẢN XUẤT TRƯỚC KHỦNG HOẢNG

Bruno Latour[i]

Nếu mọi thứ bị dừng lại, mọi thứ có thể được xét lại, định hướng lại, lựa chọn, sắp xếp, bị dứt khoát gián đoạn hoặc ngược lại, tăng tốc. Bản tổng kết hàng năm phải được làm ngay bây giờ. Để đáp lại yêu cầu của lẽ thường: “Chúng ta hãy khởi động lại sản xuất càng nhanh càng tốt”, chúng ta phải hét lên: “Dứt khoát là không!” Điều cuối cùng cần làm là tiếp tục làm lại mọi thứ chúng ta đã làm trước đây.

Có một điều gì đó không phải phép để phóng chiếu vào thời kỳ hậu khủng hoảng khi các nhân viên y tế, như ta thường nói, đang đứng “trên chiến tuyến”, khi hàng triệu người mất việc và nhiều gia đình đang chịu tang thậm chí không thể chôn cất người thân của họ. Tuy nhiên, chính bây giờ là lúc chúng ta phải chiến đấu để sự phục hồi kinh tế, một khi cuộc khủng hoảng đã qua đi, không mang lại chế độ khí hậu cũ mà cho đến nay chúng ta đã cố gắng chống lại một cách tương đối vô hiệu.

Thật vậy, cuộc khủng hoảng y tế được lồng kết vào một cái không phải là khủng hoảng – vốn luôn luôn thoáng qua – mà là vào một sự biến đổi sinh thái lâu dài và không thể đảo ngược. Nếu chúng ta có cơ hội để “thoát khỏi” cái thứ nhất, tức là cái được gọi là khủng hoảng, chúng ta hoàn toàn không thể “thoát khỏi” sự biến đổi sinh thái. Hai tình huống không cùng quy mô, nhưng sự nối khớp chúng lại với nhau sẽ làm sáng tỏ nhiều điều. Dù thế nào đi nữa, thật là tiếc nếu không sử dụng cuộc khủng hoảng y tế để khám phá những cách, khác hơn là bằng sự mù loà, để đi vào sự biến đổi sinh thái. Tiếp tục đọc

Buôn nô lệ kiểu mới trong thời đại văn minh

BUÔN NÔ LỆ KIỂU MỚI TRONG THỜI ĐẠI VĂN MINH

Tác giả: Tôn Thất Thông, tháng 6.2020

Vừa mới giảm hạn chế tiếp xúc, ở Đức đã xảy ra nhiều ổ dịch Covid-19 trong các lò mổ thịt (abattoir) từ nam chí bắc. Trong lúc điều tra, các ký giả chuyên nghiệp phát hiện và đưa ra công luận một sự thực kinh hoàng khác, đáng quan tâm hơn cả Covid-19, ấy là điều kiện làm việc và sinh sống của công nhân mổ thịt, mà tuyệt đại đa số là lao động lương thấp đến từ các xứ nghèo ở Đông Âu. Vào thế kỷ 21, trong một đất nước giàu có bậc nhất châu Âu, mà vẫn tồn tại tình trạng sinh sống thiếu nhân phẩm như thế, nó nói lên điều gì?

Thợ Đông Âu trong các lò mổ thịt

(Nguồn tin lấy từ các báo online hàng ngày đáng tin cậy: Spiegel, Focus, Zeit, Welt, NZZ, Tagesschau, Heute).

Chỉ hai tuần sau khi lệnh giãn cách được nới lỏng, hàng loạt lò mổ thịt ở Đức trở thành những ổ dịch gây chấn động: Thí dụ Westfleisch ở Coesfeld với 250 ca nhiễm, Vion ở Bad Bramstedt với 110, Müller Fleisch ở Birkenfeld với 300, nhiều xí nghiệp thuộc tập đoàn Wiesenhof với 525 ca nhiễm v.v. và chấn động nhất gần đây là công ty Tönnies ở Rheda, ngoại thành Gütersloh với 1553 ca dương tính (ngày 23.6), đấy là chưa kể còn 2000 nhân viên chưa thử xong.

Tönnies là lò mổ thịt lớn nhất của Đức, chiếm 30% công suất sản xuất thịt toàn quốc, mỗi năm mổ hơn 18 triệu con lợn. Tönnies có tổng cộng 6500 nhân viên, đại đa số thợ đến từ Đông Âu, đặc biệt là trong phân đoạn giết lợn, xẻ và phân loại thịt. Những nhóm thợ đông nhất bao gồm 2500 người từ Romania, 1500 từ Ba Lan, 500 từ Bulgaria. Tổng số thợ Đông Âu chiếm hết 80% toàn bộ nhân viên công ty. Khổ thay, họ không phải là nhân viên ăn lương của Tönnies, mà được những công ty môi giới lao động gởi đến làm việc theo thời vụ và theo nhu cầu của Tönnies. Họ làm việc dưới những hợp đồng hết sức tồi tệ với các môi giới lao động. Nhiều người không hề có một hợp đồng nào trong tay. Tiếp tục đọc