Vật lý học giải cứu kinh tế học

VẬT LÝ HỌC GIẢI CỨU KINH TẾ HỌC

Damien Challet, CentraleSupélec

Sử dụng những hệ thống phức hợp để mô tả sự bất ổn của nền kinh tế, đề xuất những mô hình mới và ngăn ngừa một số cuộc khủng hoảng: đó là thách thức mà một số nhà kinh tế và nhà vật lý phải đối mặt. Để làm được việc đó, cách tiếp cận đa ngành của họ dẫn đến việc sử dụng những công cụ của tâm lý học, khoa học thần kinh và vật lý thống kê.

Các mô hình hiện tại không nắm bắt được sự phức hợp của kinh tế học.

Nếu có một lĩnh vực phức tạp, thì đó là kinh tế học. Các cuộc khủng hoảng kinh tế và tài chính đã góp phần làm giảm niềm tin của các chính trị gia và công chúng vào các mô hình kinh tế. Và vì một lý do đúng đắn: những mô hình các ngân hàng trung ương, vào thời điểm cuộc khủng hoảng năm 2008, đã không tính đến ảnh hưởng của các thị trường tài chính lên nền kinh tế thực và, dù thế nào đi nữa, các mô hình tài chính thường dùng cũng không mô tả các cuộc khủng hoảng. Phải nói rằng dòng chính kinh tế thống trị, được gọi là tân cổ điển, xóa bỏ tính phức tạp kinh tế và động thái của nó khi xem chúng ta như những chiếc máy tính tất cả giống hệt nhau và hoàn hảo. Nói tóm lại, chúng ta là những con người duy lý, đến đỗi kết quả những ngẫm nghĩ của chúng ta sẽ luôn luôn là kết quả tối ưu. Tiếp tục đọc

Thuật toán nào cho dữ liệu nào?

THUẬT TOÁN NÀO CHO DỮ LIỆU NÀO?

Florent Krzakala, Đại học Sorbonne, và

Lenka Zdeborová, CNRS

Làm thế nào để tìm kiếm thông tin thích đáng trong một tập hợp lớn các dữ liệu thoạt nhìn có vẻ lộn xộn? Vấn đề nan giải này, mang tính quyết định trong thời đại của dữ liệu lớn, được nhìn nhận theo một cách mới, nhờ sự tương tự với các giai đoạn chuyển pha, được nghiên cứu trong vật lý thống kê.

Một phần quan trọng của thế giới chúng ta bị các thuật toán chi phối, thứ đang kiểm soát những cơ sở hạ tầng lớn và đưa ra những quyết định tối ưu. Tuy nhiên, những lý do cơ bản cho sự thành công của chúng ngày càng bí ẩn, khi nhiệm vụ, mà các thuật toán này phải hoàn thành, ngày càng trở nên phức tạp hơn, đặc biệt trong lĩnh vực trí tuệ nhân tạo (AI). Chúng ta cũng đang bước vào một kỷ nguyên mà những phương pháp phát hiện bằng thuật toán, từ một lượng lớn các dữ liệu, chắc chắn sẽ đóng một vai trò trội nhất trong các khám phá khoa học. Nhưng chúng ta cần phải có một lượng dữ liệu lớn cỡ nào để tìm ra một cách hiệu quả một tín hiệu thích đáng trong một tập hợp lớn các dữ liệu thoạt nhìn có vẻ hỗn độn? Câu hỏi này về tính phức hợp của thuật toán nằm ở trung tâm của lý thuyết phức hợp tính toán. Tiếp tục đọc

Sự ra đời của một lý thuyết ở ngã tư các ngành khoa học

SỰ RA ĐỜI CỦA MỘT LÝ THUYẾT Ở NGÃ TƯ CÁC NGÀNH KHOA HỌC

Philippe Pajot

Sự xuất hiện của khoa học các hệ thống phức hợp phát sinh ban đầu từ các công trình nghiên cứu về sự hỗn độn. Cách tiếp cận đa ngành này đối với nhiều hệ thống tương tác lẫn nhau cho phép tiếp cận vô số cách đặt vấn đề, các khoa học cứng và các khoa học nhân văn, liên quan đến dịch tễ học, lịch sử học, kinh tế học, sinh thái học…

Hiện tượng nhiều nghĩa của thuật ngữ “phức hợp” làm cho mọi định nghĩa về một “hệ thống phức hợp” là gì trở nên càng mơ hồ hơn. Tuy nhiên, một số nhà nghiên cứu đồng ý với định nghĩa sau đây: “Đó là một hệ thống được cấu thành bởi một lượng lớn các yếu tố tương tác lẫn nhau mà không có sự phối hợp trung tâm, không có một kế hoạch do một kiến ​​trúc sư thiết kế, và tự động dẫn đến sự xuất hiện của các ‘cấu trúc phức hợp’, có nghĩa là những cấu trúc bền vững với các mô thức có nhiều cấp độ về không gian và thời gian”, theo mô tả của Alain Barrat từ Trung tâm Vật lý lý thuyết của Marseille. Tiếp tục đọc

Hỗn độn

HỖN ĐỘN

Chaos

Thuật ngữ hỗn độn được áp dụng cho một hành vi của những chuỗi thời gian mà những giá trị nối tiếp nhau rất bị nhiễu, không dự báo được trong lúc chúng lại biến hoá trong một không gian bị chặn và chuỗi sinh ra bởi một động thái hoàn toàn tất định, nghĩa là không có chỗ cho ngẫu nhiên. Tuy nhiên, ý cho rằng những chuyển động thất thường có thể do một quá trình tất định sinh ra không phải là một ý mới và khiá cạnh mới của hiện tượng này nằm ở bản chất và tính chất của động thái này: động thái này phải là phi tuyến tính và có bậc tự do thấp, nghĩa là có sự can dự của rất ít biến (hai hay ba biến đủ để sinh ra hỗn độn). Đặc tính chính của động thái này là tính nhạy cảm với những điều kiện ban đầu: hay hiệu ứng bươm bướm: một thay đổi vi phân của những điều kiện ban đầu có thể có những hệ quả lớn trên quĩ đạo. Chính xác hơn, một nhiễu loạn nhỏ có thể kéo theo một phân kì kiểu hàm mũ của quĩ đạo. Hiện tượng này là nguồn gốc của vấn đề không thể dự báo mà các lí thuyết gia về hỗn độn phải đối mặt: tính không chính xác (vả lại không thể tránh được) trong việc hiểu biết những điều kiện ban đầu ngăn cấm mọi dự báo ngắn hạn của chuỗi. Tiếp tục đọc

Tìm trật tự trong hỗn loạn

chaotic-consciousnessTÌM TRẬT TỰ TRONG HỖN LOẠN

Hàn Thuỷ 

… Bươm bướm luồn hoa lơ lửng lượn,
Chuồn chuồn đạp nước ngẩn ngơ bay…

Khúc Giang, Đỗ Phủ
(trích trong Đỗ Phủ, nhà thơ dân đen của Phan Ngọc)

  1. Con bướm vỗ cánh ở Bắc Kinh…

Đời người ngắn ngủi. Kỳ trước[1] đã giới thiệu con chuồn chuồn, kỳ này xin hầu chuyện con bươm bướm. Không phải con bươm bướm mộng ảo trong giấc mơ Trang Tử, cũng không phải con bướm cảnh đẹp chóng qua trong cuộc đời đầy đau khổ của Đỗ Phủ. Ở đây chỉ xin nói tới con bươm bướm của nhà khí tượng học người Mỹ Edward Lorenz, một con bươm bướm thứ ba sẽ đi vào kinh điển. Con bướm này thực tế hơn, cánh vỗ của nó chỉ đón chào một ngành khoa học mới vừa ra đời: lý thuyết của sự hỗn loạn, mà Lorenz đi tiên phong khoảng đầu những năm 60. Dĩ nhiên bài báo này chỉ có tham vọng giới thiệu vài cuốn sách hay, phổ biến chủ đề “hỗn loạn”. Tiếp tục đọc