Khi các nhà kinh tế học bị cách ly

KHI CÁC NHÀ KINH TẾ HỌC BỊ CÁCH LY

Jean-François Ponsot[1]

Nhà kinh tế John Maynard Keynes ngồi giữa nhà toán học Bertrand Russel và nhà văn Lytton Strachey, đã lí thuyết hoá nguyên lí bất trắc triệt để. National Portrait Gallery

Các nhà kinh tế học một lần nữa bị dồn vào chân tường. Năm 2008, cuộc khủng hoảng tài chánh trên toàn thế giới đã bắt họ phải suy nghĩ lại về sự lặp lại của các cuộc khủng hoảng kinh tế trong lịch sử. Nhà kinh tế học Paul Krugman, giáo sư kinh tế ở MIT được “giải thưởng Nobel” đã tự hỏi: ”Vì sao các cuộc khủng hoảng lại trở lại với một khoảng cách đều đặn, hủy hoại sự thành công của những năm thịnh vượng, giống như dịch cúm theo mùa hay đúng hơn như là bệnh dịch tả hay bệnh dịch hạch?”.

Nếu câu hỏi này đồng vọng với thời sự, nó có vẻ hơi bị lỗi thời. Trước hết, với cuộc khủng hoảng gắn với Covid-19, là sự trừng phạt kép: ta vừa có khủng hoảng kinh tế và đại dịch trọng đại! Dịch tả và dịch hạch! Sau nữa là những bài học từ cuộc khủng hoảng kinh tế năm 2008 đã không được rút ra. Bất chấp các diễn ngôn kêu gọi (sự ra đời của) một thế giới mới, không có bất cứ sự chuyển hướng nào đã khởi xướng sự hướng tới một mô hình kinh tế mới vứt bỏ (thoát khỏi) một chế độ tăng trưởng phát sinh những bất bình đẳng và sự bóc lột con người, với những hậu quả tàn phá đối với sự sống còn của hành tinh.

Sự phong tỏa ít nhất cũng có một lợi ích, đó là khiến chúng ta một lần nữa phải xét lại những cuộc khủng hoảng kinh tế. Nó buộc chúng ta phải “tự sáng tạo lại”, để lấy lại từ ngữ của lời tuyên bố của tổng thống Emmanuel Macron trong bài phát biểu được truyền hình ngày 13 tháng tư năm 2020. Tiếp tục đọc

Thế giới “sau” đại dịch: Giữ gì? Vứt gì? Thấy gì?

Tuần báo L’Obs phỏng vấn nhà triết học Bruno Latour.

Hồ sơ – Tranh luận báo L’OBS

THẾ GIỚI “SAU”

GIỮ GÌ? VỨT GÌ? THẤY GÌ?

Của thế giới trước, chúng ta vứt bỏ gì? giữ lại gì? Chúng ta tạo được cái gì mới. Để tư duy “thế giới sau”, nhà triết học Bruno Latour đã thiết kế một bảng câu hỏi gồm ba điểm mà báo L’Obs (người quan sát) quyết định gửi đến hai mươi lăm nhân vật thuộc mọi chân trời, từ Nicolas Hulot lãnh đạo “Đảng Xanh” đến bà thủ tướng Iceland Katrín Jakobsdóttir, thông qua nhà văn Nicolas Mathieu giải thưởng Goncourt, nhà kinh tế Thomas Piketty, bà Isabelle Kocher cựu giám đốc tổng công ty năng lượng Engie, bà Valérie Pécresse, chủ tịch miền Ile-de-France. Một định hướng nổi bật từ những câu trả lời: loại bỏ các hoạt động phá hoại môi trường, phá hoại sự cố kết xã hội. Tăng cường Nhà nước phúc lợi và những giao thương gần kề. Nghĩ ra các tiêu chuẩn kinh tế và kế toán khác, sử dụng tốt công nghệ kỹ thuật số. Thiết lập những quan hệ mới với Trung Quốc. Tiếp tục đọc

Hãy hình dung những cử chỉ rào cản chống lại sự trở về với nền sản xuất trước khủng hoảng

HÃY HÌNH DUNG NHỮNG CỬ CHỈ RÀO CẢN CHỐNG LẠI SỰ TRỞ VỀ VỚI NỀN SẢN XUẤT TRƯỚC KHỦNG HOẢNG

Bruno Latour[i]

Nếu mọi thứ bị dừng lại, mọi thứ có thể được xét lại, định hướng lại, lựa chọn, sắp xếp, bị dứt khoát gián đoạn hoặc ngược lại, tăng tốc. Bản tổng kết hàng năm phải được làm ngay bây giờ. Để đáp lại yêu cầu của lẽ thường: “Chúng ta hãy khởi động lại sản xuất càng nhanh càng tốt”, chúng ta phải hét lên: “Dứt khoát là không!” Điều cuối cùng cần làm là tiếp tục làm lại mọi thứ chúng ta đã làm trước đây.

Có một điều gì đó không phải phép để phóng chiếu vào thời kỳ hậu khủng hoảng khi các nhân viên y tế, như ta thường nói, đang đứng “trên chiến tuyến”, khi hàng triệu người mất việc và nhiều gia đình đang chịu tang thậm chí không thể chôn cất người thân của họ. Tuy nhiên, chính bây giờ là lúc chúng ta phải chiến đấu để sự phục hồi kinh tế, một khi cuộc khủng hoảng đã qua đi, không mang lại chế độ khí hậu cũ mà cho đến nay chúng ta đã cố gắng chống lại một cách tương đối vô hiệu.

Thật vậy, cuộc khủng hoảng y tế được lồng kết vào một cái không phải là khủng hoảng – vốn luôn luôn thoáng qua – mà là vào một sự biến đổi sinh thái lâu dài và không thể đảo ngược. Nếu chúng ta có cơ hội để “thoát khỏi” cái thứ nhất, tức là cái được gọi là khủng hoảng, chúng ta hoàn toàn không thể “thoát khỏi” sự biến đổi sinh thái. Hai tình huống không cùng quy mô, nhưng sự nối khớp chúng lại với nhau sẽ làm sáng tỏ nhiều điều. Dù thế nào đi nữa, thật là tiếc nếu không sử dụng cuộc khủng hoảng y tế để khám phá những cách, khác hơn là bằng sự mù loà, để đi vào sự biến đổi sinh thái. Tiếp tục đọc

Địa chính trị là gì?

ĐỊA CHÍNH TRỊ LÀ GÌ?

Les Yeux du Monde

Rudolf Kjellén (1864-1922)
Friedrich Ratzel (1844-1904)

Địa chính trị là một khoa học nhân văn nghiên cứu những tác động của địa lý đối với các quan hệ quốc tế và chính trị quốc tế, và ngược lại. Khoa học này là xưa cũ, nhưng tên của nó (gồm từ “géo”, là đất theo tiếng Hy Lạp, và “politique”) lại xuất hiện khá trễ. Thật vậy, thuật ngữ này do Rudolf Kjellén, giáo sư khoa học chính trị Thụy Điển, sáng tạo ra vào đầu thế kỷ XX (Stormakterna, 1905), lúc đó chỉ khoa học nghiên cứu các mối tương quan giữa địa lý các quốc gia và chính sách của họ. Ông lấy ý từ các công trình của nhà địa lý học người Đức Friedrich Ratzel, và nhất là từ tác phẩm Địa lý chính trị của tác giả này (1897). Trong tác phẩm này, Ratzel đã cố gắng so sánh quốc gia với một sinh vật luôn tìm cách tăng trưởng.

Geopoliticus, Salvador Dalí (1943)

Tiếp tục đọc

Kỷ nguyên tân tự do đang đến hồi cáo chung. Tiếp theo là gì?

KỶ NGUYÊN TÂN TỰ DO ĐANG ĐẾN HỒI CÁO CHUNG. TIẾP THEO LÀ GÌ?

Rutger Bregman

Trong cơn khủng hoảng, điều từng là không thể tưởng tượng nổi lại bỗng trở thành điều hiển nhiên. Chúng ta đang chứng kiến sự thay đổi xã hội toàn diện kể từ thế chiến thứ hai. Và chủ nghĩa tân tự do đang hấp hối. Vậy nên, những ý tưởng mà cách đây chỉ vài tháng dường như bất khả, từ việc đánh thuế người giàu cao hơn cho tới chính phủ vững mạnh hơn, sẽ dần được hiện thực hóa.

Hình minh họa bởi Ralph Zabel, dành cho Correspondent

Có người bảo không nên chính trị hóa trận đại dịch này. Rằng làm như vậy chẳng khác nào tỏ ra cao đạo. Như kẻ cuồng tín thốt lên rằng đó là cơn thịnh nộ của đức Chúa Trời, hay phe dân túy phao tin về “virus Trung Quốc”, hay người quan sát thế sự dự báo rằng chúng ta cuối cùng cũng chạm cửa kỷ nguyên của tình yêu thương, sự quan tâm, và phúc lợi phổ quát cho mọi người.

Cũng có người nói đây chính là lúc để lên tiếng. Rằng những quyết định được thực hiện tại thời điểm này sẽ có tác động dài lâu đến nhiều mặt trong tương lai. Hay như chánh văn phòng nội các thời Obama phát biểu sau khi ngân hàng Lehman Brothers sụp đổ năm 2008: “Chúng ta không bao giờ muốn bỏ phí [các cơ hội từ] một cuộc khủng hoảng nghiêm trọng.”

Trong vài tuần đầu của trận đại dịch, tôi từng có xu hướng nghiêng về phe lạc quan. Tôi từng viết về các cơ hội mà các cuộc khủng hoảng mang lại, nhưng bây giờ làm vậy có vẻ sống sượng, thậm chí phản cảm. Ngày qua ngày. Tình hình dần hé lộ rằng cuộc khủng hoảng này có thể kéo dài nhiều tháng, một năm, thậm chí lâu hơn. Và những biện pháp chống khủng hoảng áp dụng tạm thời trong ngắn hạn có thể trở thành trường cửu.

Lúc này không ai biết chuyện gì sẽ đến. Nhưng chúng ta không biết chính vì tương lai quá bất định, chúng ta cần phải bàn về nó. Tiếp tục đọc