Bất bình đẳng và tăng trưởng: sự nổi lên của một hệ tư tưởng toàn cầu từ năm 1990 đến năm 2010

BẤT BÌNH ĐẲNG VÀ TĂNG TRƯỞNG: SỰ NỔI LÊN CỦA MỘT HỆ TƯ TƯỞNG TOÀN CẦU TỪ NĂM 1990 ĐẾN NĂM 2010

François Bourguigon*

Kể từ những năm 1950 cho đến nay, quan hệ bất bình đẳng-tăng trưởng-nghèo đói đã nuôi dưỡng nhiều cuộc tranh luận hàn lâm sôi nổi, các cuộc tranh luận này đã định hình chính sách của các Nhà nước và định chế quốc tế. Lịch sử tư tưởng của các khoa học kinh tế cho thấy là có những chuyển đổi của hệ ý tăng trưởng và việc ưu tiên dần dần cho sự tích luỹ các tài sản sản xuất của những nhóm chịu thiệt thòi nhất. Điều này được cụ thể hoá trong các công cụ đo lường, các chương trình xã hội và những phương thức điều hành chính sách công.

Bình đẳng về cơ hội, mở rộng hệ ý về phát triển

Trước khi Ngân hàng thế giới, vào đầu những năm 2000, nắm lấy các ý niệm bất bình đẳng và bình đẳng, một cuộc tranh luận náo nhiệt diễn ra trong cộng đồng hàn lâm về tính đa chiều của nghèo đói lẫn mối liên hệ giữa nghèo đói và tăng trưởng, hay giữa nghèo đói và hiệu quả kinh tế. Phác hoạ lại lịch sử các ý tưởng cho phép đặt các cuộc tranh luận này trên những nền tảng lí thuyết trước khi tìm hiểu bằng cách nào các ý tưởng trên được phổ biến trong các giới thực hành. Tiếp tục đọc

Advertisements

Chúng ta có một nghĩa vụ đạo lý: nỗ lực xây dựng một xã hội bình đẳng hơn

Sự thể là chính Marx cũng đã không nói nhiều về chủ nghĩa xã hội, về chủ nghĩa cộng sản, cũng như về chủ nghĩa tư bản. Ông viết về xã hội tư sản…

Bài trả lời phỏng vấn cuối cùng của Eric Hobsbawm:

“CHÚNG TA CÓ MỘT NGHĨA VỤ ĐẠO LÝ: NỖ LỰC XÂY DỰNG MỘT XÃ HỘI BÌNH ĐẲNG HƠN”[1]

Eric J. Hobsbawm (1917-2012)

Wlodek Goldkorn thực hiện vào tháng Năm 2012 – L’Espresso, 01/10/2012

Vũ Ngọc Thăng dịch

Bằng một kiểu thang máy hộp, Eric Hobsbawm xuống cái cầu thang dốc nhà ông tại khu Highgate ở London, không xa nơi an nghỉ của người thầy lớn và người truyền cảm hứng cho ông: Karl Marx. Ông đã trải qua một cuộc phẫu thuật khiến cho việc đi đứng trở nên khó khăn. Ông đã được 95 tuổi, tuy nhiên, khi mà cơ thể cho thấy dấu hiệu của tuổi tác, thì đầu óc ông, người được coi là nhà sử học đương đại lớn nhất, vẫn là của một chàng trai trẻ. Ông đang viết một luận văn về Tony Judt, một trí thức người Anh mất sớm cách đây hai năm. Nói chuyện với BBC, ông chủ động hơn bao giờ hết. Ông chưa bao giờ thôi không còn là người Mácxít. Với cuộc phỏng vấn này của “L’Espresso”, một trong những lần cực hiếm mà ông nhận lời, ông đã yêu cầu được gửi các câu hỏi qua điện thư, thế là buổi phỏng vấn được bắt đầu theo cái sườn đã thỏa thuận, nhưng chỉ sau một vài phút thì nó chuyển sang một cuộc đối thoại cô đúc và tự nhiên với người phỏng vấn. Ông vào chuyện:

“Anh đã hỏi tôi liệu có khả thể một chủ nghĩa tư bản mà không có những cuộc khủng hoảng hay không?”. Không thể. Khởi từ Marx, chúng ta biết rằng chủ nghĩa tư bản hoạt động thông qua những cuộc khủng hoảng và những lần tái cấu trúc. Vấn đề là ở chỗ chúng ta chưa thể biết mức độ nghiêm trọng của cuộc khủng hoảng hiện nay, bởi chúng ta vẫn đang chìm trong đó. Tiếp tục đọc

Ngăn chặn sự bất bình đẳng

NGĂN CHẶN SỰ BẤT BÌNH ĐẲNG

Phân tích | Ngăn chặn sự bất bình đẳng

Ngày: 24/10/2016

Các tác giả: Tancrède Voituriez, Emmanuelle Cathelineau, Françoise Rivière

Chủ đề: Phát triển và công bằng

Các khu vực: Mỹ La tinh, Thế giới, Chile

Hồ sơ: Kết thúc sự bất bình đẳng

Thế giới đã trở nên giàu có hơn bao giờ hết, nhưng sự bất bình đẳng cũng trở nên rõ ràng hơn bao giờ hết ở rất nhiều quốc gia tại phương Nam cũng như phương Bắc. Làm thế nào để lí giải xu hướng này? Những phương hướng hành động sắp tới là gì? Tiếp tục đọc

Có phải cuối cùng vấn đề bất bình đẳng thu nhập đã đứng đầu trong chương trình nghị sự của IMF?

CÓ PHẢI CUỐI CÙNG VẤN ĐỀ BẤT BÌNH ĐẲNG THU NHẬP ĐÃ ĐỨNG ĐẦU TRONG CHƯƠNG TRÌNH NGHỊ SỰ CỦA IMF?

Christian Proaño

Tổng thống Hoa Kỳ vừa rời nhiệm sở Barack Obama đã nêu đích danh việc giảm bất bình đẳng kinh tế như là “định rõ thách thức của thời đại chúng ta”. Cái này đúng không chỉ cho Hoa Kỳ – quốc gia giàu nhất và, cùng lúc, là nơi có sự bất bình đẳng của cải lớn nhất – mà còn cho phần lớn các nước khác trên khắp thế giới, không phụ thuộc vào trình độ phát triển kinh tế của họ. Vậy thì, ví dụ như, hệ số Gini trung bình của thu nhập hộ gia đình khả dụng trên toàn khối OECD chạm mức cao nhất của nó từ những năm giữa thập niên 1980, từ 0,315 năm 2010 lên 0,318 năm 2014 (OECD, 2016).

Sự bất bình đẳng kinh tế đến cực độ là không mong muốn vì nhiều lý do. Đầu tiên và chủ yếu, sự bất bình đẳng thu nhập và tài sản đến cực độ có khả năng gây nguy hại đến sự bình đẳng đạo đức (“mọi người được sinh ra đều bình đẳng”), làm suy yếu nền tảng của những xã hội dân chủ. Khi một phần lớn của cải nằm trong tay của vài người có đặc quyền, thì sự tiếp cận bình đẳng đến những hàng hóa công danh nghĩa như giáo dục hay hệ thống tư pháp độc lập có thể sẽ không được bảo đảm. Vì sự bất bình đẳng kinh tế có thể làm trầm trọng hơn sự bất bình đẳng về cơ hội, có khả năng củng cố sự phân tầng và chia rẽ xã hội trong một quốc gia, làm cho xã hội nước đó có xu hướng nghiêng hơn đến các phong trào chính trị cực đoan, như các cuộc bầu cử ở Hoa Kỳ và những sự phát triển chính trị toàn cầu khác đã cho thấy. Và thứ hai, sự bất bình đẳng kinh tế rõ rệt có thể góp phần tạo ra sự bất ổn của hệ thống kinh tế vĩ mô toàn cầu thông qua việc tạo nên những sự mất cân bằng to lớn, kiểu như thông qua tiêu dùng bằng vay nợ quá mức, như ở Hoa Kỳ, hay thông qua tổng cầu nội địa yếu và thặng dư ngoại thương quá lớn, như ở Trung Quốc và Đức. Tiếp tục đọc

Những huyền thoại về toàn cầu hoá: Phỏng vấn Noam Chomsky và Ha-Joon Chang

NHỮNG HUYỀN THOẠI VỀ TOÀN CẦU HOÁ: PHỎNG VẤN NOAM CHOMSKY VÀ HA-JOON CHANG

C. J. Polychroniou

Noam Chomsky. (Ảnh: Jeanbaptisteparis)

Kể từ cuối những năm 1970, nền kinh tế của thế giới và của các quốc gia thống trị đang bước vào giai đoạn toàn cầu hóa (tân tự do), mà tác động và ảnh hưởng đến sinh kế của người dân và cộng đồng ở khắp mọi nơi đang tạo ra một sự bất mãn lớn cùng với làn sóng nổi dậy của chủ nghĩa dân tộc, và tinh thần chống đối giới tinh hoa. Nhưng chính xác thì điều gì đang thúc đẩy quá trình toàn cầu hóa? Và ai mới thực sự hưởng lợi từ toàn cầu hoá? Toàn cầu hoá và chủ nghĩa tư bản có đan xen nhau không? Làm thế nào để đối phó với các mức độ bất bình đẳng và bất an kinh tế khổng lồ ngày càng gia tăng? Liệu những người cấp tiến và triệt để có nên tập hợp lại không đằng sau lời kêu gọi áp dụng chế độ thu nhập cơ bản phổ quát? Trong cuộc phỏng vấn duy nhất và độc quyền dưới đây, hai nhà lãnh đạo tinh thần hàng đầu của thời đại chúng ta, nhà ngôn ngữ học và trí thức công cộng Noam Chomsky và nhà kinh tế học Ha-Joon Chang, đã chia sẻ quan điểm của họ về những vấn đề thiết yếu này. Tiếp tục đọc

Các bất bình đẳng

CÁC BẤT BÌNH ĐẲNG

SỰ BẤT BÌNH ĐẲNG VÀ SỨC KHỎE

Sự bất bình đẳng và sức khoẻ có mối liên hệ với nhau như thế nào? Càng ngày càng có nhiều bằng chứng từ các nhà khoa học trên thế giới cho thấy rằng nhiều kết quả về sức khỏe – mọi thứ từ tuổi thọ trung bình đến tỷ lệ tử vong ở trẻ sơ sinh và béo phì – có thể có liên quan đến mức độ bất bình đẳng về kinh tế trong một cộng đồng nhất định. Sự bất bình đẳng về kinh tế lớn hơn dẫn đến những kết quả về sức khoẻ tồi tệ hơn.

Đối với các nhà dịch tễ học – những nhà khoa học nghiên cứu sức khoẻ của các cộng đồng, sự bất bình đẳng lớn hơn không chỉ có nghĩa là đói nghèo. Sức khỏe kém và sự nghèo đói đi đôi với nhau. Những nghiên cứu dịch tễ học cho thấy rằng sự bất bình đẳng ở mức cao ảnh hưởng tiêu cực đến sức khoẻ của cả những người giàu có. Nguyên nhân chính mà các nhà nghiên cứu đưa ra để giải thích cho điều này là sự bất bình đẳng làm giảm sự gắn kết xã hội, một động lực dẫn đến tâm trạng căng thẳng hơn, sợ hãi hơn, và mất an toàn hơn cho mọi người. Tiếp tục đọc

Bất bình đẳng: Chúng ta có thể làm được gì?

Anthony Atkinson (1944-2017)

BẤT BÌNH ĐẲNG: CHÚNG TA CÓ THỂ LÀM ĐƯỢC GÌ?

Tony Atkinson

Về Tony Atkinson: Huân tước Tony Atkinson là một kinh tế gia nổi tiếng thế giới. Ông là Nghiên cứu viên cao cấp của Trường Nuffield, Đại Học Oxford và là Giáo sư Centennial của Trường Kinh Tế và Khoa Học Chính Trị London.

Xin chào buổi sáng ông Tony Atkinson và rất cảm ơn ông đã tham gia cùng chúng tôi hôm nay.

Xin chào buổi sáng.

Ông làm việc và nghiên cứu về bất bình đẳng đã từ rất lâu và ông đã có không ít công trình nổi tiếng được công bố. Để khởi động, ông vui lòng nhắc lại: Đâu là những vấn đề lớn nhất của bất bình đẳng? Tại sao bất bình đẳng lại là một vấn đề kinh tế – xã hội hệ trọng?

Theo tôi có hai nhóm nguyên nhân giải thích tại sao người ta lại quan tâm đến bất bình đẳng, nhóm thứ nhất mang tính nội tại, xuất phát từ thực tế chúng ta mong muốn được sống trong loại hình xã hội mà ít ra khoảng cách giữa thành phần trên đỉnh và thành phần dưới đáy không quá lớn và tôi cho đó là nhóm nguyên nhân bên trong giải thích tại sao chúng ta cảm thấy rằng chúng ta nên giải quyết các vấn đề công bằng xã hội. Nhóm thứ hai chính là tác hại của bất bình đẳng, mà gần đây đã có khá nhiều sự chú ý tập trung vào tác động của bất bình đẳng lên tất cả các vấn đề kinh tế và xã hội. Nhưng theo tôi, tác hại trầm trọng nhất là khi có sự cộng hưởng của hai loại bất bình đẳng: bất bình đẳng về cơ hội và bất bình đẳng về kết quả.

Và tôi có xu hướng chú trọng vào bất bình đẳng về kết quả vì tôi cho rằng để đạt được điều gì đó, chúng ta nên có một sân chơi bình đẳng về mặt cơ hội, đây là điều mà hầu như ai cũng công nhận. Tiếp tục đọc