Giải Nobel kinh tế học: học thuyết hành vi của các quyết định kinh tế và bí mật của nó

GIẢI NOBEL KINH TẾ HỌC: HỌC THUYẾT HÀNH VI CỦA CÁC QUYẾT ĐỊNH KINH TẾ VÀ BÍ MẬT CỦA NÓ

David F. Ruccio

Richard Thaler (1945-)
David F. Ruccio

Rất nhiều người đã hỏi tôi về tầm quan trọng của cái gọi là Giải thưởng về kinh tế học [để tưởng nhớ] Nobel đã được trao cho Richard Thaler hôm [9/10/2017] qua.

Họ quan tâm vì họ đã đọc hoặc nghe về danh mục lớn các trường hợp ngoại lệ đối với quy luật [của kinh tế học] tân cổ điển về việc ra quyết định duy lí đã được Thaler và các nhà kinh tế học về hành vi khác tổng hợp.

Một trong những mục yêu thích của tôi là “trò chơi tối hậu thư”[1], trong đó người chơi đầu tiên đề xuất phân bổ một khoản tài trợ (5$) và người chơi thứ hai có thể chấp nhận hoặc từ chối đề xuất này. Nếu đề xuất được chấp nhận, mỗi người chơi được nhận khoản tiền như theo đề xuất của mình; nếu đề xuất bị từ chối, cả hai người chơi không có gì cả. Điều mà Thaler và các đồng nghiệp của ông phát hiện là hầu hết những người chơi ở vị trí thứ hai sẽ từ chối những đề xuất phân bổ cho họ ít hơn 25% khoản tài trợ – mặc dù, một cách duy lí, họ sẽ có lợi hơn với một khoản tiền trong khoản đề xuất ban đầu. Nói cách khác, nhiều người sẵn sàng chịu thiệt (nghĩa là không nhận được gì) để trừng phạt những cá nhân đưa ra đề xuất “không công bằng” với họ. Một khái niệm về sự công bằng như thế là sự thờ ơ đối với kiểu tư lợi (self-interested), ra quyết định duy lí mà chúng chính là trọng tâm của lí thuyết kinh tế học tân cổ điển. Tiếp tục đọc

Advertisements

Năm phê phán các công trình của Richard Thaler

NĂM PHÊ PHÁN CÁC CÔNG TRÌNH CỦA RICHARD THALER

Việc trao giải kinh tế của Ngân hàng trung ương Thuỵ Điển năm 2017 cho Richard H. Thaler đã làm dấy lên nhiều lời ngợi ca tác giả này. Tuy nhiên, trong một bài khá lí thú công bố gần đây trên tạp chí Revue de la régulation, nhà kinh tế học Jean-Michel Servet nêu lên nhiều phê phán đáng được biết đến.

Kinh tế học hành vi

Xin nhắc lại điều được xem là đóng góp chính của vị giáo sư đại học Chicago. Chúng ta không phải là những homo oeconomicus duy lí vì chúng ta là nạn nhân của những thiên kiến nhận thức: Thaler đề xuất giải thích vì sao. Ông làm việc này bằng nhiều thử nghiệm trong phòng thí nghiệm từ những tình thế được ông sáng tạo và kiểm định trên những “con chuột bạch” hay bằng những quan sát trực tiếp. Tiếp tục đọc

Tại sao các nhà bảo thủ nên ăn mừng giải thưởng Nobel của Thaler

TẠI SAO CÁC NHÀ BẢO THỦ NÊN ĂN MỪNG GIẢI THƯỞNG NOBEL CỦA THALER

Lý thuyết “cú hích” của Thaler thường được các nhà tự do tán dương, nhưng việc ứng dụng nó thì phổ biến ở cánh hữu.

Tyler Cowen

Một cú hích lên ngón tay của bạn. Nhiếp ảnh gia: Jay Directo/AFP/Getty Images

Richard Thaler, người được trao giải thưởng về kinh tế học năm 2017 để tưởng nhớ Nobel, thường không được coi là một nhà tư tưởng thuộc cánh trung hữu. Tuy nhiên, ý tưởng chính của ông về “Nudge [Cú hích]”, đồng tác giả với Cass Sunstein, đồng nghiệp của tôi như là cộng tác viên của trang Bloomberg View, lại là một đóng góp có ý nghĩa nhất đối với tư duy bảo thủ trong một thế hệ. Tiếp tục đọc

Tiền dễ vay hay trợ cấp vàng? Tích hợp kinh tế học với tâm lí học

TIỀN DỄ VAY HAY TRỢ CẤP VÀNG? TÍCH HỢP KINH TẾ HỌC VỚI TÂM LÍ HỌC

Nhà kinh tế học người Mỹ Richard H. Thaler là một [trong những] người tiên phong trong kinh tế học hành vi, một lĩnh vực nghiên cứu trong đó những hiểu biết sâu sắc từ nghiên cứu tâm lí được ứng dụng vào quá trình ra quyết định kinh tế. Quan điểm về hành vi là quan điểm kết hợp những phân tích thực tế về cách con người suy tư và hành xử trong khi ra các quyết định kinh tế, nó tạo ra những cơ hội mới trong việc thiết kế các biện pháp và thể chế nhằm làm gia tăng lợi ích xã hội.

Richard Thaler (1945-)

Kinh tế học có mối liên hệ với việc thấu hiểu hành vi của con người trong các tình huống ra quyết định kinh tế và trong thị trường. Con người là những sinh vật phức tạp, và ta phải đưa ra những giả định đơn giản nếu muốn xây dựng các mô hình dễ vận dụng. Lí thuyết kinh tế học truyền thống giả định rằng mọi người có khả năng tiếp cận thông tin đầy đủ và có thể xử lí nó một cách hoàn hảo. Nó cũng giả định rằng ta luôn có thể thực hiện kế hoạch của mình và ta chỉ quan tâm đến lợi ích của bản thân. Mô hình hành vi của con người được đơn giản hóa này đã giúp các nhà kinh tế học xây dựng các lí thuyết giúp đưa ra giải pháp cho những vấn đề kinh tế quan trọng và phức tạp. Tuy nhiên, sự khác biệt giữa lí thuyết và thực tế đôi khi vừa mang tính hệ thống vừa có tầm quan trọng. Richard Thaler đã góp phần mở rộng và cải tiến việc phân tích kinh tế bằng cách xem xét 3 đặc điểm tâm lí có ảnh hưởng đến các quyết định kinh tế một cách hệ thống – đó là tính duy lí hạn chế, nhận thức về sự công bằng (perceptions about fairness), và thiếu khả năng tự kiểm soát (lack of self-control). Tiếp tục đọc

Trừ phi bạn là nhân vật Spock, thì những điều không phù hợp lại có ý nghĩa trong hành vi kinh tế

TRỪ PHI BẠN LÀ NHÂN VẬT SPOCK, THÌ NHỮNG ĐIỀU KHÔNG PHÙ HỢP LẠI CÓ Ý NGHĨA TRONG HÀNH VI KINH TẾ

Richard H. Thaler

Trong buổi đầu sự nghiệp giảng dạy của tôi, tôi xoay sở sao cho hầu hết các sinh viên trong lớp của mình điên tiết vì tôi. Một kỳ thi giữa kỳ đã gây ra vấn đề.

Qua kỳ thi, tôi muốn phân loại những sinh viên giỏi, những sinh viên trung bình và những sinh viên yếu kém, vì vậy bài kiểm tra phải khó và các điểm số phải có một độ phân tán rộng. Tôi đã thành công khi soạn một bài kiểm tra như vậy, nhưng khi các sinh viên biết được điểm bài thi, họ đã phản ứng dữ đội. Khiếu nại chính của họ là điểm số trung bình chỉ là 72 trên tổng số 100.

Điều lạ lùng của phản ứng này là tôi đã giải thích rằng điểm trung bình dưới dạng số của bài kiểm tra hoàn toàn không ảnh hưởng đến sự phân phối của điểm dưới dạng chữ. Chúng tôi sử dụng một đường cong, theo đó điểm trung bình là điểm chữ B+, và chỉ có một số ít sinh viên được chấm thấp hơn điểm chữ C. Tôi đã nói với lớp về điều đó, nhưng chẳng có tác động gì đến tâm trạng của sinh viên. Họ vẫn ghét bài kiểm tra của tôi, và họ cũng không thích tôi. Là một giáo sư trẻ tuổi, lo lắng cho việc giữ được việc làm của mình, tôi không biết phải làm gì.

Cuối cùng, tôi nảy ra một ý tưởng. Trong kỳ thi tiếp theo, tôi nâng các điểm sẵn có lên một mức hoàn hảo là 137. Bài kiểm tra này còn khó hơn bài kiểm tra đầu tiên. Sinh viên chỉ trả lời đúng có 70% nhưng điểm trung bình dưới dạng số là 96 điểm. Sinh viên rất đổi vui mừng! Tiếp tục đọc

Bàn tay vô hình gặp con khỉ đột vô hình: Kinh tế học và Tâm lý học của sức chú ý khan hiếm

BÀN TAY VÔ HÌNH GẶP CON KHỈ ĐỘT[1] VÔ HÌNH: KINH TẾ HỌC VÀ TÂM LÝ HỌC CỦA SỨC CHÚ Ý KHAN HIẾM

Diane Coyle

Phải chăng các nhà kinh tế học đã thiếu chú ý? Bài báo này tường thuật lại một hội nghị về tâm lý học và kinh tế học của “sức chú ý khan hiếm”. Trung tâm của cuộc thảo luận là giả thiết phải chăng việc có quá nhiều thông tin khiến cho việc ra quyết định trở nên mù quáng và liệu điều này có thể giải thích tại sao rất nhiều nhà kinh tế học bỏ qua những dấu hiệu cảnh báo về một cuộc khủng hoảng.

Kể từ cuộc khủng hoảng tài chính [2008 – ND], nhiều nhà bình luận đã đặt câu hỏi tại sao rất nhiều nhà kinh tế đã không dự đoán được nó – hoặc thậm chí liệu rằng kinh tế học có vai trò nào trong việc (góp phần) gây ra cuộc khủng hoảng. Một nhóm các chuyên gia Anh trong năm 2009 cho rằng việc không dự đoán được này là một dạng “tâm lý học của sự từ chối” đang đè nặng toàn bộ thế giới tài chính.[2]

Giới kinh tế từ đó tiếp tục đánh giá vai trò của mình trong thảm họa tài chính và khủng hoảng kinh tế sau này. Những giả thiết chuẩn của chủ đề này về cách mọi người đưa ra quyết định và lựa chọn hành xử là trọng tâm đặc biệt được nghiên cứu kỹ lưỡng. Phải chăng giả định rằng các sự lựa chọn đều dựa trên lý trí, vì mục đích có lợi cho bản thân, dựa trên các thông tin có sẵn, tự chính nó góp phần vào một hiểu lầm khủng khiếp của các cơ quan điều tiết và hoạch định chính sách về những gì có thể xảy ra trong các thị trường tài chính? Tiếp tục đọc

Thời chạng vạng của các ‘cú hích’

THỜI CHẠNG VẠNG CỦA CÁC ‘CÚ HÍCH’

Mục tiêu nhằm giữ kinh tế học hành vi ở lại trong chính sách của Mỹ sau nhiệm kỳ tổng thống Obama.

DAVID V. Johnson

Câu đầu tiên của quyển sách mới nhất của Cass Sunstein, The Ethics of Influence (tạm dịch: Đạo đức của sự Ảnh hưởng), ghi rằng: “Chúng ta đang sống trong thời đại của tâm lí học và kinh tế học hành vi — các ngành khoa học hành vi”. Đối với ông Sunstein, một giáo sư luật Harvard và cựu quan chức của chính quyền Obama, đây là một câu nói quan trọng chẳng kém câu ‘chúng ta đang sống trong thời đại của thuốc kháng sinh, động cơ hơi nước, hoặc mạng internet’. Nhưng chỉ nói rằng ‘các ‘cú hích’ (nudges) luôn có mặt ở đây’ thì không làm cho nó trở nên như thế. Thực tế, nếu tương lai của chúng không bị nghi ngờ, thì tại sao lại cần ra thêm một quyển sách cùng chủ đề nữa — ra ngay sau món quà trong ‘Ngày của Cha’ quyển sách về Chiến tranh các Vì sao (Star Wars) của ông — để nói lên rằng chúng phải có mặt ở đây? Cũng giống như ngài tổng thống [Obama] mà ông phục vụ, Sunstein hiện đang tập trung vào việc củng cố di sản của mình. Tiếp tục đọc